نوازندگان معروف کمانچه و شیوه های نوازندگی

او برای نخستین بار، با استفاده از تکنیک انگشت گذاری انگشت سوم، صداهای بسیار زیر از کمانچه تولید کرد. مهم ترین کمانچه نوازان عصر حاضر عملاً شاگردان مستقیم و غیر مستقیم علی اصغر بهاری هستند که از میان شاخص ترین ایشان می توان به نام های داوود گنجه ای، محمد مقدسی، علی اکبر شکارچی، مهدی آذرسینا، درویش رضا منظمی، هادی منتظری، سعید فرجپوری، اردشیر کامکار و کیهان کلهر اشاره کرد. علاوه بر این ها، برخی ویولون نوازان دوران رادیو (1320-1350) نیز به ضرورت، کمانچه را به عنوان ساز دوم می نواختند، افرادی مانند رحمت الله بدیعی، کامران داروغه و مجتبی میرزاده. تنبک رایج ترین ساز کوبه ای برای همراهی با کمانچه است. گر چه در دوره اخیر گاهی با دف و دهل نیز نمونه هایی از همنوازی با کمانچه را می توان شنید. در منطقه آذربایجان ساز همراه کمانچه، قاوال (دایره آذری) و قوشا نقاره است. شیوه به دست گرفتن کمانچه در یکصد سال اخیر تفاوت آشکاری داشته است. نوازندگان قدیمی، ساز را همواره در کنار خود می گرفتند و تعویض سیم با چرخش ساز انجام می شد. در روش سنتی، دست چپ کاملاً دسته ساز را در بر می گرفت ولی امروزه تغییرات قابل ملاحظه ای در شیوه نواختن به وجود آمده است. اول این که دست چپ، روی دسته ساز آزادانه حرکت می کند و آن را در بر نمی گیرد. در نتیجه سرعت پنجه نوازندگان به مقدار محسوسی افزایش یافته است. همچنین ساز، روبروی بدن نوازنده قرار می گیرد و مانند گذشته در کنار او نیست که البته این موضوع فقط یک تغییر ظاهری است و تأثیری در صدا دهی ساز ندارد. دیگر این که برخی نوازندگان قدیمی، پایه ساز را روی زانوی خود قرار می دهند و برخی دیگر آن را بر زمین می گذارند. معمولاً نوازندگان جدید ترجیح می دهند پایه ساز روی زمین و یا گوشه صندلی شان قرار گیرد. این تفاوت ها فقط سلیقه نوازندگان را نشان می دهد و در عمل چندان فرقی نمی کند که ساز در چه موقعیتی نواخته شود. نوازندگی این ساز در دوره جدید با تغییراتی همراه بوده است که می توان به افزایش حرکت های سرعتی (پاساژ)، نواختن صداهای بسیار زیر و ایجاد صداهای مقطع (استاکاتو) با بهره گیری از تکنیک پیتزیکاتوی ویولون، اجرای ترمولو و تریل اشاره کرد. نوازندگان نوپرداز ضمن توجه به شیوه های نوازندگی قدیمی، برخی تکنیک های مورد استفاده در کمانچه نوازی مکتب موسیقی آذربایجان و همچنین استفاده از برخی فنون ویولون نوازی را در این ساز به کار برده اند. صدای کمانچه در چارچوب سنتی خود همواره دارای صداهای اضافی است که گاهی از آن به عنوان خش یاد می شود. این صدا جزو ذات کمانچه نوازی ایرانی است و در واقع بخشی از شخصیت صدایی این ساز را تشکیل می دهد. برخی از نوازندگان دوره جدید صدایی بدون خش را دنبال کرده اند. این نوع صدا برای برخی مخاطبان جالب تر است.تا چند دهه پیش وسعت صدای کمانچه در گستره سنتی خود بود و صداهای خیلی زیر از آن کمتر شنیده می شد. اما با روی آوری برخی نوازندگان پیشرو، اینک گستره صدای بیشتری از این ساز شنیده می شود. برای نمونه ایجاد صداهای بسیار زیر با استفاده از انگشت گذاری موقعیت سوم که پیش از این رحمت الله بدیعی تجربه کرده بود، توسط اردشیر کامکار با پیگیری بیشتری ادامه یافت. این تکنیک در عمل خیلی دشوار می نماید و کمتر نوازنده ای می تواند صداهای دقیق و ژوستی را به گوش مخاطب برساند. اجرای پاساژهای سرعتی در کمانچه نوازی سنتی چندان معمول نیست ولی چنین امکانی با تلاش برخی نوازندگان معاصر رونق یافته است. اجرای این پاساژها به ساز کمانچه جلوه دیگری داده اند که گاه در تکنوازی و یا گروه نوازی، توجه مخاطب را به خود جلب می کند. این ساز در دوره ای با کمبود شدید نوازنده مواجه بود ولی امروزه با گسترش آموزش آن و همچنین افزایش جذابیت ساز توسط نوازندگان برجسته، در میان جوانان طرفداران زیادی پیدا کرده است و هم اکنون تعداد نوازندگان حرفه ای آن ده ها برابر دوران رکود کمانچه هستند که می توان به نام های شهرام صارمی، رضا آبایی، مینو افتاده، سینا جهان آبادی، سامر حبیبی، شروین مهاجر، فرهاد عندلیبی، سهراب پورناظری، آرش کامور، مهدی باقری، بهزاد میرلو، احسان ذبیحی فر، نوید دهقان، سعید کامجو، سهیل صادقی، مسلم علی پور، بابک شهرکی، نوید مصطفی پور، علیرضا مهدی زاده، شیما بلوکی فر، پریسا کاشفی، نگار خارکن، نیوشا بریمانی، المیرا مردانه، آساره شکارچی، هومان رومی، صبا علیزاده، شهرام منظمی، روزبه اسدیان، کاوه معتمدیان، لعیا اعتمادی و ... اشاره کرد.

نمونه 1: باقرخان رامشگر

نمونه 1: باقرخان رامشگر

نمونه 3: حسین خان اسماعیل زاده

نمونه 3: حسین خان اسماعیل زاده

نمونه 5: حسین یاحقی، آهنگساز و نوازنده ویولون و کمانچه

نمونه 5: حسین یاحقی، آهنگساز و نوازنده ویولون و کمانچه

نمونه 6: علی اصغر بهاری

نمونه 6: علی اصغر بهاری

نمونه 8: رحمت الله بدیعی

نمونه 8: رحمت الله بدیعی

نمونه 10: داود گنجه ای

نمونه 10: داود گنجه ای

نمونه 12: محمد مقدسی

نمونه 12: محمد مقدسی

نمونه 14: مهدی آذرسینا

نمونه 14: مهدی آذرسینا

نمونه 16: علی اکبر شکارچی

نمونه 16: علی اکبر شکارچی

نمونه 18: نحوه دست گرفتن ساز در دوره قدیم و جدید

نمونه 18: نحوه دست گرفتن ساز در دوره قدیم و جدید

نمونه 19: درویش رضا منظمی

نمونه 19: درویش رضا منظمی

نمونه 22: سعید فرجپوری

نمونه 22: سعید فرجپوری

نمونه 24: اردشیر کامکار

نمونه 24: اردشیر کامکار

نمونه 26: کیهان کلهر

نمونه 26: کیهان کلهر

 سازهای هم خانواده

در چند دهه اخیر، سازهای جدیدی با بهره گیری از سازهای زهی غربی ساخته شده اند که کم کم جای خود را در موسیقی شهری ایران باز کرده اند. از جمله می توان به ساخت انواع کمانچه آلتو و کمانچه باس اشاره کرد که همگی صدایی بم تر از کمانچه معمولی دارند. کمانچه آلتو دو و نیم پرده و کمانچه باس یک هنگام کامل (Octave) بم تر از کمانچه معمولی صدا می دهند.

کمانچه باس از ابداعات سازنده مبتکر سازهای ایران، ابراهیم قنبری مهر است که هنوز مراحل تجربی خود را پشت سر می گذارند و چندان فراگیر نشده است. شیوه نواختن آن نه مانند کمانچه معمولی که مانند ویولونسل می باشد.

یکی از سازندگان مبتکر نیز الگوهای مختلفی بر اساس کمانچه ساخته و برای هر یک، نام خاصی نهاده است. رضا ژاله یکی از این تجربه هایش را به نام خود یعنی ساز "ژاله" نامگذاری کرده و نمونه آلتوی آن و همچنین ساز دیگری برگرفته از کمانچه با نام "دلربا" ساخته است.


تجربه های نوین

در حال حاضر کمانچه ساز بسیار مهمی در گروه نوازی ایرانی به حساب می آید. چنان که بدون آن ارائه یک کار پر حجم و جذاب بسیار دشوار است. صدای این ساز جلوه بسیار درخشانی به کار گروه نوازی می دهد و اگر نوازنده آن قوی باشد، به تنهایی می تواند با چندین ساز مضرابی ایران نظیر تار و سنتور برابری کند. می گویند اگر بخش کمانچه در یک کار گروهی به خوبی اجرا شود، کل کار قابل قبول خواهد بود. دو نوازی کمانچه با تأثیر پذیری از الگوی دوئت موسیقی غربی نیز از دیگر تجربه های نوین کمانچه نوازی معاصر است. غالباً یک کمانچه معمولی با همراهی یک کمانچه آلتو، دو خط ملودی مستقل و در عین حال مرتبط با هم را می نوازند. گاهی نیز هر دو ساز از نوع کمانچه معمولی انتخاب می شود که نوازندگان سعی می کنند به محدوده صوتی هم نزدیک نشوند و هر کدام ملودی متفاوتی را بنوازند.

نمونه 1: کمانچه آلتو

نمونه 1: کمانچه آلتو

نمونه 3: ابراهیم قنبری مهر با کمانچه باس

نمونه 3: ابراهیم قنبری مهر با کمانچه باس

نمونه 5: رضا ژاله سازنده سازهای ابداعی با الگو برداری از کمانچه

نمونه 5: رضا ژاله سازنده سازهای ابداعی با الگو برداری از کمانچه

نمونه 6: آلتو ساخته رضا ژاله

نمونه 6: آلتو ساخته رضا ژاله

نمونه 7: دلربا سازی برگرفته از کمانچه ساخته شده توسط رضا ژاله

نمونه 7: دلربا سازی برگرفته از کمانچه ساخته شده توسط رضا ژاله

نمونه 1: محمد علی کیانی نژاد، آهنگساز

نمونه 1: محمد علی کیانی نژاد، آهنگساز

نمونه 4: اردشیر کامکار، نوازنده کمانچه

نمونه 4: اردشیر کامکار، نوازنده کمانچه

نوازندگان شاخص

از شاخص‌ترین کمانچه‌نوازان ایرانی می‌توان به علی‌اصغر بهاری، رحمت الله بدیعی و مجتبی میرزاده و اردشیر کامکار و کیهان کلهر اشاره کرد[۳]. نوازندگان شاخص معاصر عبارتند از:
    اردشیر کامکار[۴]
    کیهان کلهر[۵]
    سعید فرجپوری[۶]
    فرج علیپور [۷][۸]
    داوود گنجه‌ای
    علی اکبر شکارچی
    درویش‌رضا منظمی
    مهدی باقری
    علیرضا حسین خانی
    هادی منتظری [۹][۱۰]

سازندگان شاخص
    ابراهیم قنبری‌مهر
    محمد حسن کاکاوند [۱۱]
    قدرت‌الله کردی

/ 0 نظر / 782 بازدید